ცოტნე გამსახურდიას მიმოხილვა-ინტერვიუ ამერიკელი პოლიტოლოგ ლინკოლნ მიტჩელთან:

ც.გ – მოგესალმებით! საინტერესო იქნება თქვენი მოსაზრებები წინასაარჩევნოდ, ამ პოლიტიკურად დატვირთულ პერიოდში. ჩვენ ვიცით თქვენი პროგნოზები არჩევნების შედეგების შესახებ, ამიტომ ახლა არ გავმეორდები. როგორც ადრეც მითხარით, რომ ოცნება კვლავ უმრავლესობას მოიპოვებს, თუმც ნაკლებს ვიდრე წინა არჩევნებზე. ნაცმოძრაობა კვლავ მთავარი ოპოზიციური ძალა იქნება, და პარლამენტში შევა რამოდენიმე ახალი, მათ შორის -პრორუსული პარტია. რადიკალურ ცვლილებებს არ უნდა ველოდოთ. მინდა საარჩევნო გარემოს შესახებ კითხვით დავიწყო. რას ფიქრობთ?

ლ.მ. – საარჩევნო გარემო საკმაოდ ჭრელია. რა თქმა უნდა, სრულყოფილებამდე შორია, მაგრამ ერთის მხრივ – მედიაპლურალიზმი, საარჩევნო კამპანიის თავისუფლად ჩატარების საშუალება, საარჩევნო სიების საკითხი და სხვები, სიტუაციის აშკარად სწორი მიმართულებით განვითარებაზე მეტყველებენ და საარჩევნო გარემო უკეთესია, ვიდრე წინა წლებში.

ც.გ. – “მეორეს მხრივ” რას გვეტყოდით? რა ნაკლი და ხარვეზები აქვს ამ პროცესს?

ლ.მ. – თუ ბოლო დღეების დინამიკას დავაკვირდებით, გაძლიერდა მავანთა რიტორიკა, რომელიც არჩევნებს განიხილავს არა როგორც არჩევნებს, არამედ რეჟიმის შეცვლის შესაძლებლობას. ძალადობრივი კომპონენტის შემოტანა, ამ დღეებში მანქანის აფეთქებას ვგულისხმობ, ამის ყველაზე ნათელი მაგალითია. მართალია, ჩვენ დარწმუნებით ვერ ვიტყვით ვინ იდგა ამ აქტის უკან, მაგრამ რაც ზუსტად შეგვიძლია ვთქვათ არის ის, რომ ვიღაცას ძალიან უნდა ეჭვქვეშ დააყენოს სტაბილურობა და არჩევნების მშვიდობიან, დემოკრატიულ გარემოში ჩატარების შესაძლებლობა საქართველოში. თუმც მე მჯერა, რომ ქართველი ხალხი არჩევნებს მოწოდების სიმაღლეზე ჩაატარებს.

ც.გ. – გეთანხმებით. რა აზრის ხართ ჩვენში პოლიტიკრი კულტურის, ცნობიერების შესახებ? ალბათ ხედავთ, რაოდენ რადიკალიზებულია პოლიტიკური გარემო, სახეზეა სიძულვილის, აგრესიის მრავალი გამოხატულება...

ლ.მ. – ხშირად ქართულ ელექტორატს პოლიტიკურად უმწიფარს და მტკიცე პოლიტიკური კულტურის არმქონეს უწოდებენ, მაგრამ მე ამ აზრს არ ვიზიარებ. თქვენ უბრალოდ გამძიმებთ სუსტი ინსტიტუციები და ხშირად – ცუდი მმართველობა, რაც ბოლო ოცი წლის მანძილზე მნიშვნელოვან ბალასტად იქცა საქართველოს წინსვლისათვის. პირდაპირ ვიტყვი, ენმ ცდილობს ხალხში ხელისუფლების ცვლილების მოთხოვნა გააჩინოს, მაგრამ ადამიანები ამას აღარ იზიარებენ. მე პირადად მაღელვებს, რომ ეს ენმ-ის მზარდ რადიკალიზაციას იწვევს, მაგრამ ის, რომ ქართველი ხალხი მათ აყოლას აღარ აპირებს, მის სიბრძნესა და სიმწიფეზე მეტყველებს.

ც.გ. – მმართველ ძალას, სავარაუდოდ, პარლამენტში ნაკლებ წარმომადგენელი ეყოლება. ფიქრობთ, რომ პოლიტიკურ კრიზისს ექნება ადგილი? და კიდევ: რას გვეტყვით მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებზე? იქამდე არც ისე დიდი დროა დარჩენილი, მაგრამ გამოკვეთილი პოლიტიკური ფიგურა არ ჩანს, რომელსაც ამ პოსტის დაკავების ამბიცია ექნება. დასჭირდება და მიიღებს თუ არა მომავალი სახელისუფლებო საპრეზიდენტო კანდიდატი ქვეყნის არაფორმალური ლიდერის, ბიძინა ივანიშვილის მხარდაჭერას?

ლ.მ. – “ქართულ ოცნებას” შეუძლია უფრო მცირე უპირატესობით ფუნქციონირებაც, თუ არჩევნების შემდეგ ამგვარი შედეგი დადგება. მათ უბრალოდ მოუწევთ ქვეყნის სხვა სტილით მართვა, არ არის აუცილებელი კრიზისამდე მისვლა. თუ პროცესს უფრო ფართოდ შევხედავთ, საქართველოს ჭირდება სვლა მრავალპარტიული დემოკრატიის განმტკიცებისაკენ.

ც.გ. – “სხვა სტილში” რას გულისხმობთ? დარწმუნებით ვერ ვიტყვით, რომ ჩვენი სახელისუფლებო ძალა მართვაში დიდად დახელოვნებულია…

ლ.მ. – დიახ, ასეა, მაგრამ მათ მოუწევთ ამ ხელოვნების სწავლა. რამოდენიმე მცირე პარტიასთან მოლაპარაკება არც ისე ძნელია. საჭიროა მოლაპარაკებებისა და კომპრომისების წარმოების ცოდნა, მაგრამ ეს ხომ უმაღლესი მათემატიკა არაა…

ც.გ. – პოლიტიკური მეცნიერება არცთუ ბევრად ადვილია. ჯერჯერობით ჩვენს პოლიტიკურ სცენაზე მესამე ძალა არ ჩანს. მე არ მგონია, რომ “ქართული ოცნება” ხელს შეუწყობს მის წარმოშობას. სხვათა შორის, სამწუხაროდ დღემდე პოლიტიკური მმართველები უარესად ატარებდნენ მმართველობის მეორე ვადას, ვიდრე პირველს. მეტ პოლიტიკურ დაძაბულობას და მძიმე მმართველობას უნდა ველოდოთ, თუ კონკურენციისათვის ხელსაყრელ პოლიტიკურ გარემოს? საკითხავი, აი, ეს არის…

ლ.მ. – საკითხავი სწორედ ეს არის. არ ვიცი თქვენი კითხვის პასუხი, მაგრამ ვფიქრობ, “ქართულ ოცნებას” მმართველობის მეორე ვადის პერიოდში ნაკლები ძალაუფლება ექნება, ვიდრე პირველში ჰქონდა. ეს მათ განასხვავებს ნაცმოძრაობისაგან და სწორიმიმართულებით სვლაზე მიუთითებს. მესამე ძალის წარმოშობას არ ველოდები, მაგრამ გამოჩნდება რამდენიმე მცირე პარტია და დამოუკიდებელი დეპუტატი, რომელიც ადვილად გაერთიანდება მმართველ უმრავლესობად, თუ საჭირო გახდა.

ც.გ. – ამ უმრავლესობაში “ოცნებასაც” მოიაზრებთ?

ლ.მ. – სავსებით მოსალოდნელია. მაგრამ თუ საარჩევნო არითმეტიკას მოიშველიებთ, შესაძლებელია რომ ისინი თავად გახდნენ უმრავლესობა.

ც.გ. – მიუხედავად თქვენ მიერ ქართველების პოლიტიკური კულტურის ქებისა, ფაქტია, რომ ჩვენ ვერ ვსარგებლობთ, ვერ ვუწყობთ ფეხს მედიისა და პოლიტიკური სივრცის გახსნილობას, რაც მივიღეთ ნაცმოძრაობის დამარცხების შემდეგ. მე ამას მაინც ჩვენი განვითარების ნაკლებობას ვაბრალებ… ახლა თქვენ ამბობთ,რომ არ ელით მესამე ძალის წარმოშობას და ეს სწორედ ამ ჩემი მოსაზრების ირიბი დასტურია. რამდენი ხანი უნდა ვიყოთ ასე პოლარიზებული? რა არის საჭირო ამ ძალის წარმოქმნისათვის, თქვენი აზრით?

ლ.მ. – არ ვარ დარწმუნებული, რომ ქვეყანა მართლაც პოლარიზებულია. თუ ვიწროპოლიტიკურ ჩარჩოს განიხილავთ, აქ მართლაც ოცნება/ნაციონალების პოლარიზაციასთან გვაქვს საქმე, მაგრამ თუ გვინდა უფრო ფართო სურათი დავინახოთ, პოლარიზაცია ვლინდება მოსახლეობის 30-40 პროცენტს, რომელიც ცხოვრობს და სუნთქავს პოლიტიკით და მათ შორის, ვისაც ის არ აინტერესებს. საქართველო მასშტაბური, მაკროცვლილების აუცილებლობის წინაშე დგას, რათა შექმნას კონკრეტულ ინტერესებსა და წარმმადგენლობითობაზე დაფუძნებული პოლიტიკური პროცესი. ჩემის აზრით, ეს ამ არჩევნებზე არ მოხდება. ნაცვლად ამისა, ჩვენ ვხედავთ არჩევნებს, რომელიც მოგვაგონებს რეფერენდუმს არჩევანით – გარკვეულწილად პოპულარულ მმართველ პარტიას და კვლავ დიდწილად მიუღებელ ოპოზიციურ პარტიას შორის. არ მგონია პოლიტიკურ კულტურაზე საუბარი აქ სწორი იყოს, მე უფრო “პარტიულ სისტემაზე” ან “პოლიტიკურ განვითარებაზე” ვისაუბრებდი. თუმც ეს ყველაფერი რეალურ პრობლემად რჩება. მრავალი ამომრჩევლისათვის პოლიტიკა ჯერ კიდევ რომელიმე გუნდის მოწონება/არმოწონებას უკავშირდება, თუ საერთოდ მოსწონთ ვინმე… ნაცვლად იმისა, რომ დაფიქრდენ, რომელი გუნდი უკეთ წარმოადგენს მათ ინტერესებს.

დიდი ხანია ვფიქრობ, რომ ყველგან, მათ შორის – საქართელოშიც, თუ არსებობს რაიმე მიზანი, ინტერესი და მას მოსახლეობის დიდი ჯგუფი იზიარებს, თუნდაც ის არ იყოს დიდად მიმზიდველი, მისი გამომხატველი შესაბამისი პარტია წარმოიქმნება. მაგრამ ქართული პოლიტიკა ჯერ ასე არ ფუნქციონირებს. საკითხავია, რამდენ ხანში შეძლებთ ამის მიღწევას – 3,5 წელი დაგჭირდებათ თუ 10. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. ვფიქრობ, რომ მომავალში შეძებთ, მაგრამ დღევანდელი ამომრჩევლისთის ეს გაშვებული შანსია, და სხვათა შორის მიტმაც, რომ ნაცმოძრაობამ არჩია არჩევნები რეჟიმის შეცვლისათვის გამოეყენებინა და არა – კონკრეტულ საკითხებზე ფოკუსირებისათვის.

ც.გ. – და არამხოლოდ ნაცმოძრაობამ, მეგობარო. სრულად გეთანხმებით. დასასრულისკენ ვიტყვი, რომ ქართული პოლიტიკის აქტორები საოცრად შორს არიან საშუალოსტატისტიკური ამომრჩევლის ინტერესებისა და საჭიროებებისაგან.

ლ.მ. გეთანხმებით. და ასევე, პარტიებიც ფიქრობენ არა კონკრეტული ინტერესების წარმოდგენაზე, არამედ დაპირებების გაცემაზე, რომელთა უმრავლესობა უბრალოდ წყალწყალა სიცრუეა.

ც.გ. – ბოლო კითხვა ჩემს მწვავე ინტერესის სფეროს წარმოადგენს: რატომ არის ასე ძნელი ეკოლოგიური იდეების მოსახლეობამდე მიტანა?

ლ.მ. – ეკოლოგიურ იდეებში რას გულისხმობთ?

ც.გ. – ურბანული გარემოს გაუარესებას, ინფრასტრუქტურულიობიექტების მშენებლობის დაბალ სტანდარტებს, მდინარეების დაბინძურებას, ენერგეტიკული ინფრასტუქტურისა და ჰესების უკონტროლო და ცუდად შესწავლილ მშენებლობებს, ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებათა უგულებელყოფას…

ლ.მ. – ვფიქრობ, ეს რთულია რამოდენიმე მიზეზის გამო: პირველ რიგში, ეს საკითხები ყოფენ ან აკავშირებენ ადამიანებს. პოლიტიკურ პარტიებს არ სურთ ასეთ საკითხებში ერთ რომელიმე მხარეს დადგომა, რაც მეორე მხარის გაუცხოებას გამოიწვევს. მაგალითად, სამშენებლო კომპანიებს სურთ სუსტი რეგულაციები და ქარხნებს – მდინარეების დაბინძურების უფლება. პლურალისტურ დემოკრატიაში ყველა სუბიექტს უნდა ჰქონდეს საკუთარი პოზიციის დაფიქსირების საშუალება, მაგრამ ქართული დემოკრატია ჯერ არ მისულა ამ დონემდე. მეორეც, ხალხს არ ჯერა, რომ მთავრობას ძალუძს ამ ჩახლართული საკითხების გადწყვეტა, და მესამე, ამ საკითხებს სჭირდება ოსტატური მართვის უნარი ხალხის ჩართულობით, რთული გადწყვეტილებების მიღებითა და მათი სათანადოდ იმპლემენტაციით. პარტიებს მაინცდამაინც არ სურთ ამგვარი დაპირებების გაცემა.

ც.გ. დიდი მადლობა.

ლ.მ. მადლობა თქვენ.

კომენტარები